مواد غذایی مفید و مضر برای دیابت و نشانه های آن

دیابت و آشنایی با مبانی بیماری قند خون اولین گام برای کنترل سلامتی است. اگر به تازگی بیماری شما تشخیص داده شده بهتر ابتدا به بررسی دلایل بروز آن بپردازید. با عطار گرام سایت مرجع طب سنتی همراه باشید تا با انواع دیابت و نشانه های آن و مواد غذایی مضر و مفید برای بیماران مبتلا به قند خون آشنا شوید.

دیابت چیست؟

دیابت یا قند خون یک بیماری مزمن است. میزان قند خون شما توسط انسولین، هورمونی که توسط پانکراس تولید می‌شود کنترل می‌شود. وقتی غذا می‌خورید، غذا تجزیه شده و گلوکز وارد جریان خون شما می‌شود. انسولین، گلوکز را از جریان خون گرفته است. آن را وارد سلول هایی می‌کند که در آنجا تجزیه شده تا به سوخت تبدیل شوند. اگر به دیابت دچار باشید، این یعنی یا انسولین کافی ندارید و یا انسولین برای دریافت گلوکز از خون و ورود به سلولهای شما عملکرد صحیح ندارد. این موضوع نشان دهنده قند خون بیش از حد نرمال خواهد بود.

انواع دیابت

1. دیابت نوع یک

در نوع یک که به آن وابسته به انسولین نیز گفته می‌شود، شیوع کمتری دارد، دلایل ژنتیکی و محیطی علت آغاز بیماری هستند. هنوز به طور کامل هم شناسایی نشده‌اند. افراد در هر سنی ممکن است که به دیابت نوع یک مبتلا شوند، اگرچه این نوع بین کودکان و جوانان شایع‌تر است.

2. دیابت نوع دو

نوع دو که از آن به عنوان غیر وابسته به انسولین نیز یاد می‌شود، شایع‌ترین نوع دیابت در جهان است. معمولا به دلیل مقاومت سلول‌های بدن نسبت به انسولین رخ می‌دهد. دیابت نوع دو در بزرگسالان بیشتر دیده می‌شود. به دلیل اضافه وزن، کاهش تحرک و تغذیه‌ نامناسب، شیوع آن در جوانان و نوجوانان هم رو به افزایش است.

3. دیابت حاملگی

این نوع در زنان باردار در دوران بارداری رخ می‌دهد. برخی زنان در دوران حاملگی مقدار گلوکز خونشان بالاست. همچنین بدن آنها قادر نیست انسولین کافی برای انتقال گلوکز به سلولهای بدن را تولید کند. نوزاد متولد شده از این زنان ممکن است درشت تر از حالت عادی باشد. تحقیقات دانشگاه هاروارد نشان می‌دهد زنانی که رژیم غذایی دوران بارداری آنها حاوی مقادیر زیادی از انواع چربی های حیوانی و کلسترول باشد بیشتر در معرض خطر ابتلا به دیابت قرار می‌گیرند.

میزان قند خون افراد مبتلا به دیابت:

برای سنین 20 سال به بالا، هنگام ناشتا، کمتر از 100، قبل از غذا (ناهار یا شام)  بین 70 تا 130 و بعد از غذا(ناهار یا شام)، کمتر از 180 و در هنگام خواب، بین 100 تا 140 باید باشد.

پیش دیابت چیست؟

قبل از ایجاد دیابت بسیاری از افراد مبتلا به پیش دیـابت می‌شوند. میزان قند خون این افراد بالاتر از حد طبیعی است. پیش دیـابت بسیار شایع است. اما خبر خوب اینکه قابل برگشت هم هست.

نکات زیر نکاتی کلیدی هستند که در کنترل پیش دیـابت و جلوگیری از تبدیل آن به دیابت به ما کمک می‌کنند:

• کاهش وزن: کاهش مقدار حتی کم وزن 5 تا 7 درصد می‌تواند تاثیر بسزایی داشته باشد.
• ورزش مداوم: 150 دقیقه در هفته ورزش مثل راه رفتن تند، یا سی دقیقه در روز، پنج روز در هفته
• تغذیه مناسب و سالم
• کنترل استرس

سه دلیل اصلی دیابت

• نوع 1، پانکراس شما اصلا انسولین تولید نمی‌کند.
• نوع 2، پانکراس انسولین کافی تولید نمی‌کند، یا انسولین عملکرد مناسب ندارد.
• در دیابت بارداری شرایطی است موقتی که طی آن انسولین در دوران بارداری تاثیر کمتری دارد.

نشانه های رایج دیابت

آغاز دیابت نوع 1 معمولا به سرعت رخ می‌دهد و نشانه هایش شدید است. نشانه های دیابت نوع 2 معمولا خفیف هستند ( یا اصلا وجود ندارند)، و به مرور زمان نمایان می شوند. نشانه های رایج هر دو عبارتند از:

• تکرر ادرار
• تشنگی شدید
• افزایش گرسنگی
• خستگی
• فقدان علاقه و تمرکز
• احساس گزگز یا کرختی در دست ها یا پاها
• تاری دید
• عفونت های مکرر
• استفراغ و درد معده، (که معمولا با آنفولانزا به اشتباه گرفته می‌شود ) با این حال قبل از تشخیص احتمال ابتلا به آنفولانزا بسیار زیاد است زیرا دیابت نوعی بیماری خود ایمنی است اگر تشخیص دیابت برای شما مطرح نشده است و هر یک از این نشانه ها در شما مشاهده می‌شود با پزشک مشورت کنید.

چه کسانی به دیابت مبتلا می‌شوند

• افراد کم تحرک
• سابقه‌ دیابت در بستگان درجه یک
• سابقه‌ دیابت بارداری یا تولد نوزاد با وزن بالا
• افرادی که به علت فشار خون بالا تحت درمان هستند.
• زنان با سندرم تخمدان پلی کیستیک
• وجود هموگلوبین A1C مساوی یا بیشتر از %5.7 ، یا اختلال تحمل گلوکز در آزمایش خون، یا اختلال گلوکز ناشتا در آزمایش‌های قبلی
• ابتلا به بیماری‌های همراه با مقاومت به انسولین (مانند چاقی شدید)
• سابقه بیماری‌های قلبی عروقی
• چربی خون بالا

چه غذاهایی باعث بالا رفتن قند خون و دیابت می‌شوند

غلات مثل برنج سفید، آرد سفید و نان سفید، سیب زمینی سرخ شده.

سبزیجات کنسروی با مقدار زیادی افزودنی نمک، سبزیجات پخته شده با مقدار زیادی کره، پنیر و سس. ترشی و شور (در صورتی‌ که محدودیت مصرف نمک داریم).

کمپوت‌ها یا دیگر میوه‌های کنسروی همراه شکر، انواع پاستیل، میوه‌های خشک‌شده، مربا و ژله و انواع آب‌میوه‌ها.

گوشت سرخ شده، قسمت‌های چرب گوشت مثل دنده و قلوه‌گاه، سوسیس، کالباس و بیکن، پنیر پرچرب، انواع گوشت پرندگان با پوست، ماهی سرخ شده.

مصرف لبنیات پرچرب مثل: شیر پرچرب، ماست پرچرب، خامه، پنیر پرچرب، بستنی پرچرب.

هر ماده غذایی که حاوی چربی ترانس باشد (لازم است برچسب روی مواد غذایی را از این نظر بررسی کنیم) حجم زیادی از چربی اشباع شده است. اساسا از محصولات حیوانی گرفته می‌شوند. اگر همراه با دیابت، مبتلا به مشکل قلبی هم هستیم، لازم است در این رابطه با پزشکمان مشورت کنیم.

نوشابه‌های گازدار، آب‌میوه تازه یا نوشیدنی‌های ترکیبی از آب‌میوه‌ها، چای شیرین، قهوه با شکر و کافی میت، نوشیدنی‌های انرژی‌زا.

عوارض دیابت

بیش از نیمی از مبتلایان به دیابت از بیماری خود آگاه نیستند. عدم آگاهی از بیماری و بالا ماندن قند خون می‌تواند در طولانی مدت به دلیل عدم تشخیص به موقع و کنترل نکردن قند خون، عوارض خطرناکی را برای بیماران به همراه داشته باشد.

از عوارض خطرناک دیابت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1.  بیماری کلیوی

شایع‌ترین علت بیماری کلیوی منجر به دیالیز یا پیوند کلیه، دیابت است.

2. مشکلات بینایی

دیابت می‌تواند منجر به مشکلات جدی بینایی و حتی نابینایی شود.

3. بیماری‌های قلبی عروقی

مهمترین علت مرگ در بیماران دیابتی، مشکلات قلبی عروقی است.

4.  بیماری اعصاب محیطی

دیابت با تأثیر بر اعصاب محیطی باعث اختلالات حسی می‌شود. در نتیجه باعث ایجاد زخم‌های مزمن در اندام‌ها می‌شود. عفونت ناشی از این زخم‌ها می‌تواند به قطع عضو منجر شود.

بهترین مواد غذایی و خوراکی برای بیماران دیابتی

نشاسته‌ها

بدن ما به کربوهیدرات نیاز دارد. ولی بهتر است آنها را با مطالعه انتخاب کنیم.

• غلات کامل مثل برنج سبوبدار، جو دوسر، کینوآ
• سیب زمینی شیرین کبابی
• مصرف غذاهایی با غلات کامل بدون شکر

سبزیجات

• سبزیجات تازه مانند اسفناج، کلم پیچ به‌صورت خام یا مختصری بخارپز یا کبابی
• مصرف سبزیجات منجمد بخارپز
• مصرف سبزیجات کنسروی (در صورتی که نمک اضافی نداشته باشند).

میوه‌ها

• میوه‌ها بهتر است تازه مصرف شوند
• میوه‌های منجمد یا کنسروی بدون موادد افزودنی
• مربا و مارمالاد کم شکر یا بدون شکر

پروتئین

• پروتئین‌های گیاهی مثل حبوبات، خشکبار خام و توفو
• ماهی یا غذاهای دریایی
• گوشت مرغ یا سایر پرندگان (ترجیحا بافت نرم، مانند بخش سینه و کم چرب و بدون پوست)
• تخم مرغ

لبنیات

• از لبنیات کم چرب استفاده کنیم. در صورتی که می‌خواهیم لبنیات پرچرب مصرف کنیم، لازم است در حجم بسیار کم باشد.
• شیر یک و نیم درصد چربی
• ماست کم چرب
• پنیر کم چرب

چربی‌ها و شیرینی‌جات

• مقاومت در برابر مصرف این دسته غذایی بسیار مشکل است. مصرف مقدار زیاد این ها موجب افزایش وزن می شود. این موضوع، کار را برای کنترل دیابت دشوار می‌کند.
• منابع طبیعی از روغن‌های گیاهی مانند دانه‌های روغنی (آفتابگردان)
• غذاهایی که حاوی چربی امگا 3 هستند مثل ماهی‌ها
• روغن هسته انگور، روغن زیتون و کانولا

 نوشیدنی‌ها

• وقتی شما یک نوشیدنی مورد علاقه خود را می‌نوشید احتمالا بیشتر از آن چیزی که فکر می‌کنید کالری، شکر، نمک یا چربی را مصرف کرده اید. حتما قبل از مصرف به جدول مواد غذایی روی قوطی نوشیدنی توجه کنید.
• آب ساده که طعم دار نشده باشد یا آب گازدار
• چای تلخ شاید با یک برش لیمو
• قهوه بدون شیر یا با شیر کم چرب و شیرین کننده مجاز

درمان دیابت بدون دارو

همانطور که گفتیم، اولین قدم در درمان دیابت نوع دو اصلاح سبک زندگی با رعایت برخی نکات مانند موارد زیر است:

• رژیم غذایی مناسب و تغذیه صحیح با مشورت پزشک معالج
• فعالیت فیزیکی منظم (150 دقیقه ورزش در هر هفته با شدت متوسط مثل پیاده‌روی تند)
• کاهش وزن
• خواب کافی
• قطع سیگار
• کاهش استرس

بیماری قند

قبل از قرن حاضر و توسعه علوم، بشر قرن های متمادی با استفاده از گیاهان اقدام به درمان بیماری ها می نمود.

داروهای گیاهی و گیاهان دارویی اگر در مقدار مناسب و به اندازه مصرف شود؛ هیچ ضرری نخواهند داشت اما بهرحال توصیه عطارگرام به شما این است که از مصرف خودسرانه هر نوع دارویی (چه گیاهی و چه شیمیایی) خودداری کرده و حتما با افراد خبره طب سنتی یا پزشک مشورت نمایید؛ بویژه اگر درحال مصرف داروهای شیمیایی هستید، مصرف برخی داروهای گیاهی می تواند تاثیر داروها را بیشتر نماید و همچنین برخی داروهای گیاهی می توانند تاثیر داروهای شیمیایی را خنثی کنند.